ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการจัดซื้อจัดจ้าง รู้ทัน ป้องกันได้ โปร่งใส ตรวจสอบได้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการจัดซื้อจัดจ้าง
รู้ทัน ป้องกันได้ โปร่งใส ตรวจสอบได้
การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐเป็นกระบวนการที่มีความสำคัญต่อการใช้จ่ายงบประมาณให้เกิดความคุ้มค่า โปร่งใส และเป็นธรรม หากดำเนินการไม่ถูกต้อง อาจส่งผลให้เกิดความเสียหายทั้งต่อหน่วยงาน ผู้ปฏิบัติงาน และความเชื่อมั่นของประชาชน ดังนั้น การเรียนรู้ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยจะช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มประสิทธิภาพในการปฏิบัติงานได้
- วางแผนการจัดซื้อจัดจ้างไม่รอบคอบ
การวางแผนควรสอดคล้องกับภารกิจ ความจำเป็น และงบประมาณของหน่วยงาน หากวางแผนไม่ดี อาจทำให้ซื้อของที่ไม่จำเป็น งบประมาณไม่เพียงพอ หรือดำเนินงานล่าช้า
- กำหนด TOR หรือขอบเขตงานไม่เหมาะสม
TOR ควรระบุความต้องการของหน่วยงานอย่างชัดเจน เป็นกลาง และไม่เอื้อประโยชน์แก่ผู้ประกอบการรายใดรายหนึ่ง เพื่อให้เกิดการแข่งขันอย่างเป็นธรรม
- เลือกวิธีจัดซื้อจัดจ้างไม่ถูกต้อง
การเลือกวิธีจัดซื้อจัดจ้างต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ของกฎหมาย เช่น วิธีเฉพาะเจาะจง วิธีคัดเลือก หรือวิธีประกาศเชิญชวน หากเลือกไม่ถูกต้อง อาจทำให้กระบวนการไม่ชอบด้วยกฎหมาย
- กำหนดคุณสมบัติผู้เสนอราคาเกินความจำเป็น
การกำหนดคุณสมบัติควรสัมพันธ์กับลักษณะงาน ไม่สูงเกินความจำเป็น เพราะอาจจำกัดการแข่งขันและทำให้หน่วยงานเสียโอกาสได้รับข้อเสนอที่ดีที่สุด
- ประกาศเผยแพร่ข้อมูลไม่ครบถ้วน
ข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างควรเผยแพร่ตามระยะเวลาและช่องทางที่กฎหมายกำหนด เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการเข้าถึงข้อมูลอย่างเท่าเทียม
- พิจารณาข้อเสนอไม่เป็นธรรม
คณะกรรมการต้องพิจารณาตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า มีความเป็นกลาง โปร่งใส และไม่มีผลประโยชน์ทับซ้อน
- จัดทำสัญญาไม่ครบถ้วน
สัญญาควรระบุรายละเอียด เงื่อนไข ระยะเวลา ค่าปรับ และหน้าที่ของคู่สัญญาอย่างชัดเจน เพื่อป้องกันข้อพิพาทในอนาคต
- บริหารสัญญาไม่รัดกุม
หลังลงนามในสัญญา ต้องติดตามการส่งมอบ ตรวจรับพัสดุ และควบคุมการปฏิบัติงานให้เป็นไปตามเงื่อนไขที่กำหนด
- เบิกจ่ายไม่ถูกต้อง
การเบิกจ่ายต้องอ้างอิงหลักฐานที่ถูกต้อง ครบถ้วน และเป็นไปตามระเบียบ เพื่อป้องกันความเสียหายและข้อทักท้วงจากหน่วยงานตรวจสอบ
- จัดเก็บเอกสารไม่เป็นระบบ
เอกสารทุกขั้นตอนควรจัดเก็บอย่างครบถ้วน สามารถค้นหาและตรวจสอบย้อนหลังได้ เพราะเป็นหลักฐานสำคัญในการตรวจสอบ
ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น
* งบประมาณของรัฐสูญเสียความคุ้มค่า
* การดำเนินงานล่าช้า
* ถูกตรวจสอบหรือถูกทักท้วงจากหน่วยงานตรวจสอบ
* เสี่ยงต่อการกระทำผิดกฎหมายหรือระเบียบ
* ส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือของหน่วยงาน
แนวทางป้องกัน
✅ ศึกษากฎหมาย ระเบียบ และแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง
✅ วางแผนการจัดซื้อจัดจ้างล่วงหน้าอย่างรอบคอบ
✅ จัดทำ TOR ที่ชัดเจน เป็นกลาง และตรวจสอบได้
✅ ปฏิบัติตามขั้นตอนของกฎหมายทุกขั้นตอน
✅ จัดเก็บเอกสารและหลักฐานให้ครบถ้วนเป็นระบบ
✅ ติดตามและบริหารสัญญาอย่างต่อเนื่อง
สรุป
การจัดซื้อจัดจ้างที่ดี ไม่ได้วัดเพียงการซื้อได้ครบหรือทันเวลา แต่ต้องดำเนินการด้วยความโปร่งใส เป็นธรรม คุ้มค่า และตรวจสอบได้ในทุกขั้นตอน การตระหนักถึงข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและป้องกันตั้งแต่ต้น จะช่วยลดความเสี่ยง เพิ่มประสิทธิภาพการใช้จ่ายงบประมาณ และสร้างความเชื่อมั่นต่อหน่วยงานในระยะยาว
อ้างอิง: พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 และระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560